FANDOM


Europa
Zdjęcie satelitarne Europy
Mozaika zdjęć satelitarnych Europy wykonanych przez NASA wraz z wyciętymi morzami
Powierzchnia 10,18 mln km2
Liczba ludności (2013) 742,5 mln
Najwyższy punkt Mont Blanc - 4809 m n.p.m.
Najniższy punkt Nizina Nadkaspijska - 28 m p.p.m.
Średnia wysokość 292 m n.p.m.
Liczba państw 46 (w tym 4 tylko częściowo)
Miejscowości m. in. Moskwa, Londyn, Berlin, Madryt, Rzym, Kijów, Paryż, Mińsk, Ateny, Sztokholm, Warszawa
Rodzaj obiektu
kontynent (zwyczajowo, lecz nieściśle)

subkontynent (poprawnie geograficznie)

część świata (poprawnie kulturowo, historycznie i politycznie)

Europa - kontynent położony na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, na zachód od Azji, na północ od Afryki, na wschód od Ameryki Północnej i na południe od Arktyki. Powierzchnia Europy wynosi 10,18 mln km2, co czyni ją drugim najmniejszym kontynentem (po Australii), a zamieszkuje ją 742,5 mln osób (stan na 2013 rok), przez co jest trzecim najludniejszym kontynentem (po Azji i Afryce).

Od północy Europę oblewają wody Oceanu Arktycznego, od południa mórz Śródziemnego i Czarnego, od zachodu Oceanu Atlantyckiego, a od wschodu kontynent ten jest ograniczony łańcuchami górskimi Uralu i Kaukazu, które oddzielają go od Azji.

Pod względem geograficznym Europa nie jest odrębnym kontynentem, lecz częścią większego kontynentu - Eurazji, który tworzy wraz z sąsiednią Azją. Jest to spowodowane tym, iż w niektórych miejscach brak między tymi częściami świata wyraźnych granic naturalnych, a także iż Europa i Azja są ze sobą połączone "pomostem" lądowym. Europę przyjęło się jednak nazywać kontynentem ze względu na odrębne od Azji warunki naturalne, florę i faunę, kulturę, historię i politykę.

Pochodzenie nazwy

Nazwa Europy wywodzi się z greckiego słowa Εὐρώπη (Europe) i zwykle poprzez łacińską formę Europa weszło do niemal wszystkich języków świata. Etymologia samego terminu Εὐρώπη jest niejasna: być może pochodzi ono od εὐρωπός (europos) – „łagodnie wznoszący się”, albo od asyryjskiego ereb - „zachód”. Inne teorie wywodzą pochodzenia nazwy od semickiego słowa oznaczającego „ciemny”. Europa nazywana jest też Starym Kontynentem, dlatego że dla Europejczyków była ona najwcześniej i najlepiej poznaną częścią świata.

Warunki naturalne

Ukształtowanie powierzchni

Ukształtowanie poziome

Europa od północy oblewana jest przez Ocean Arktyczny, od południa przez morza Śródziemne i Czarne, a od zachodu przez Ocean Atlantycki. Na wschodzie umowną granicę z Azją wyznaczają góry Ural, które powszechnie zalicza się do Europy, dalej rzeka Emba uchodząca do Morza Kaspijskiego (lub czasami rzeka Ural), a następnie góry Kaukaz (zazwyczaj ich północna grań, często również Obniżenie Kumsko-Manyckie leżące na północ od Kaukazu) do Morza Czarnego. Potem granica biegnie przez cieśninę Bosfor i morze Marmara do cieśniny Dardanele, a później wschodnim wybrzeżem Azji Mniejszej. Linia brzegowa Europy jest najdłuższa ze wszystkich kontynentów, nie uwzględniając wysp, liczy 37,2 tys. km długości. Jest ona bardzo rozczłonkowana - urozmaicają ją liczne morza wewnętrzne, zatoki, półwyspy i wyspy.

Półwyspy

10 największych półwyspów Europy (w nawiasie podano powierzchnię):

  1. Półwysep Fennoskandzki (1,4 mln km2)
  2. Półwysep Skandynawski (800 tys. km2) - część Półwyspu Skandynawskiego
  3. Półwysep Iberyjski (580 tys. km2)
  4. Półwysep Bałkański (470 tys. km2)
  5. Półwysep Apeniński (150 tys. km2)
  6. Półwysep Kolski (100 tys. km2) - część Półwyspu Fennoskandzkiego
  7. Półwysep Krymski (26 tys. km2)
  8. Półwysep Jutlandzki (24 tys. km2)
  9. Półwysep Bretoński (24 tys. km2)
  10. Półwysep Cotentin (2 tys. km2)

Wyspy

10 największych wysp Europy (w nawiasie podano powierzchnię):

  1. Wielka Brytania (209 tys. km2)
  2. Islandia (102 tys. km2)
  3. Irlandia (82 tys. km2)
  4. Wyspa Północna (47 tys. km2)
  5. Spitsbergen (39 tys. km2)
  6. Wyspa Południowa (33 tys. km2)
  7. Sycylia (26 tys. km2)
  8. Sardynia (24 tys. km2)
  9. Ziemia Północno-Wschodnia (14 tys. km2)
  10. Korsyka (9 tys. km2)

Ukształtowanie pionowe

Europa to w dużej mierze kontynent nizinny - niziny zajmują tu 73,7% powierzchni. Największe obszary nizinne występują w środkowej i wschodniej części kontynentu. Cechuje je mało urozmaicony, równinny krajobraz. Wyżyny zajmują 9,3% powierzchni Europy i znajdują się głównie w środkowej części kontynentu. Sąsiadują one z nizinami, kotlinami i średnimi górami. Góry zajmują 15,5% powierzchni Europy i są "porozrzucane" po całym kontynencie. Na północy znajdują się stare Góry Skandynawskie, wypiętrzone podczas orogenezy kaledońskiej, zbudowane ze skał osadowych, krystalicznych i metamorficznych. Południe Europy zajmują młode góry wypiętrzone w orogenezie alpejskiej, takie jak: Alpy (z najwyższym szczytem kontynentu Mont Blanc - 4809 m n.p.m.), Pireneje, Góry Betyckie, Apeniny, Bałkan, Hellenidy, Karpaty, Góry Dynarskie i Góry Krymskie. Depresje zajmują 1,5% powierzchni Europy i występują w większości w Holandii i na wybrzeżu Morza Kaspijskiego (tam znajduje się najniżej położony punkt Europy, o wysokości 28 m p.p.m.). Średnia wysokość terenu w Europie jest najniższa ze wszystkich kontynentów i wynosi 292 m n.p.m.

Wody

Rzeki

65% powierzchni Europy należy do zlewiska Oceanu Atlantyckiego, 16% do zlewiska Oceanu Arktycznego, a 19% do Morza Kaspijskiego - bezodpływowego jeziora. Najdłuższymi rzekami Europy są: Wołga, Dunaj, Ural, Dniepr, Don, Peczora, Oka, Kama, Bieła, Dniestr, Ren, Wiatka, Desna, Łaba, Doniec i Wisła. Większość europejskich rzek o znacznych długościach płynie w Europie Wschodniej.

Jeziora

Jeziora w Europie zajmują łącznie obszar o powierzchni ok. 163 tys. km2, największe z nich to: Morze Kaspijskie (słonowodne), Ładoga, Onega, Wener, Wetter, Melar i Saimaa. Najgłębsze jeziora europejskie leżą głównie u podnóży Alp, są to m. in.: Como, Garda, Genewskie i Bodeńskie.

Państwa

Mapa polityczna Europy

Mapa polityczna Europy

W Europie znajduje się 47 państw (wraz z Cyprem, który geograficznie leży w Azji, lecz historycznie, kulturowo i politycznie jest związany z Europą), 2 państwa nieuznawane i 7 terytoriów zależnych. 28 państw europejskich należy do Unii Europejskiej - organizacji międzynarodowej integrującej ze sobą państwa Europy w zakresie gospodarki, polityki zagranicznej i sądownictwa, a 26 współpracuje razem ze Stanami Zjednoczonymi i Kanadą w ramach NATO - sojuszu wojennego, którego państwa członkowskie nawzajem zapewniają sobie bezpieczeństwo przed atakiem państw trzecich.

Państwa Europy

Państwa nieuznawane Europy

  • Kosowo (część Serbii, państwo częściowo uznane na arenie międzynarodowej)
  • Naddniestrze (część Mołdawii, państwo nieuznane na arenie międzynarodowej)

Terytoria zależne w Europie

Historia

Starożytność

Najstarsze cywilizacje w Europie powstały ok. 3 tys. lat p.n.e. i rozwinęły się głównie na południu kontynentu, gdzie z czasem dominować zaczęła starożytna Grecja, będąca początkowo centrum kręgu cywilizacji śródziemnomorskiej, która obejmowała obszary położone wzdłuż wybrzeża Morza Śródziemnego. Tam rozwinęła się kultura i narodziła się demokracja. Ustrój demokratyczny przyjęły leżące w starożytnej Grecji państwa-miasta (polis). W 753 roku p.n.e., zgodnie z tradycją, został założony Rzym, którego znaczenie w Europie zaczęło powoli rosnąć. W I w. p.n.e. cesarstwo rzymskie zjednoczyło większą część kontynentu, podporządkowując sobie cały obszar śródziemnomorski (w tym części Azji i Afryki), znaczne obszary Europy Zachodniej zamieszkane przez Celtów i Europy Środkowej zamieszkane przez Traków i Ilirów. Na terenach podbitych przez Rzymian rozpowszechnił się wspólny język - łacina, aczkolwiek nie wszędzie, pismo alfabetem łacińskim oraz religia chrześcijańska, która w 392 r. n.e. stała się w cesarstwie wyznaniem dominującym. W starożytnym Rzymie rozwinęły się nowe techniki budowlane (pałace, akwedukty, mosty), rozkwitł również handel. W cesarstwie rzymskim opracowano także jednolite prawo cywilne, będące do dziś podstawą systemów prawnych większości państw.

W IV w. n.e. cesarstwo rzymskie zaczęło popadać w głęboki kryzys, którego następstwem był podział państwa w 395 roku na cesarstwo zachodniorzymskie i cesarstwo wschodniorzymskie (Bizantyńskie). Granica pomiędzy nimi do dziś stanowi granicę pomiędzy cywilizacją zachodnią, ukształtowaną najbardziej pod wpływem starożytnego Rzymu, a cywilizacją wschodnią, opartą tradycjach starożytnej Grecji.

Po podziale cesarstwa rzymskiego sytuacja w Bizancjum ustabilizowała się, podczas gdy cesarstwo zachodniorzymskie nie mogło wyjść z pogłębiającego się kryzysu politycznego i gospodarczego. Wykorzystały to napływające na te tereny z północy plemiona germańskie, które zaczęły zakładać tam własne państwa. Ostatecznie doprowadziło to do upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w 476 roku. Data ta jest uznawana za koniec epoki starożytnej, a początek średniowiecza.

Średniowiecze

Po upadku cesarstwa zachodniorzymskiego w Europie zaczęły się tworzyć feudalne państwa narodowe. W zachodniej części kontynentu proces ten trwał od VI do VIII w., we wschodniej przypadł na IX i X w. Jedno z nich, Państwo Franków, które później stało się najpotężniejszym organizmem państwowym w Europie Zachodniej, próbowało razem z Cesarstwem Bizantyńskim zjednoczyć kontynent europejski, próby te powiodły się jednak tylko częściowo. Wiele nowych państw przyjmowało chrzest, aby podkreślić poczucie swojej przynależności do Europy. W 843 roku, po podziale Państwa Franków powstało kilka ważnych krajów takich jak Francja i Niemcy. W 966 roku chrzest od Czech przyjęła Polska. To wydarzenie uznaje się symbolicznie za początek istnienia naszego państwa. Ostatnie europejskie państwa pogańskie zostały schrystianizowane w XIV w. (na przykład Litwa).

W średniowieczu dokonał się podział Europy, związany z pewną odrębnością religijną, kulturową i polityczną, na dwie części: zachodnią (łacińską) i wschodnią (grecką). Doprowadził on do rozłamu chrześcijaństwa na katolicyzm i prawosławie w 1054 roku (schizma wschodnia).

XI wiek to także stulecie rozwoju handlu, rolnictwa i rzemiosła w Europie. Zaczęto wtedy na dużą skalę zakładać miasta. W XV i XVI wieku wynaleziono m. in. ruchomą czcionkę (druk), kompas, proch i wielkie piece hutnicze.

W 1492 roku nastąpiło przełomowe odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba, włoskiego żeglarza.

Nowożytność

Po przełomowym odkryciu Ameryki przez Kolumba Hiszpania i Portugalia - największe potęgi morskie XV wieku, zaczęły zakładać kolonie w tej części świata. Wkrótce podążyły za nimi Wielka Brytania, Francja i Holandia, które rozpoczęły ekspansję kolonialną nie tylko w Ameryce, ale także w Afryce i w Azji.

14 lipca 1789 roku miało miejsce zdobycie Bastylii przez paryskich mieszczan, co zapoczątkowało rewolucję francuską, w wyniku której we Francji obalono monarchię absolutną. Przywódcą francuskim został po rewolucji Napoleon Bonaparte. Założył on Pierwsze Cesarstwo Francuskie, które w końcu objęło dużą część Europy zachodniej i środkowej. Po jego upadku w 1815 roku w Wiedniu odbył się kongres, na którym ustalono nowy podział polityczny kontynentu.

W XVIII wieku w Wielkiej Brytanii została zapoczątkowana rewolucja przemysłowa, upowszechniona w Europie w XIX w. Spowodowała ona przejście od gospodarki opartej na produkcji manufakturowej i rzemieślniczej do skupiającej się na produkcji fabrycznej, a także dynamiczny rozwój miast, wzrost zatrudnienia oraz powstanie nowej warstwy społecznej, mianowicie robotników przemysłowych.

XIX wiek to także stulecie tworzenia niektórych współczesnych państw europejskich. W 1867 roku powstały Austro-Węgry, a w 1871 roku miały miejsce zjednoczenie Włoch i zjednoczenie Niemiec, terytoria tych państw były wcześniej bardzo rozdrobnione.

Współczesność

do napisania

Kultura

Europa nie jest jednolitą częścią świata pod względem kulturowym. Wynika to z faktu, iż kultura w różnych jej częściach rozwijała się niezależnie. W starożytności najlepiej rozwiniętą europejską kulturą była niewątpliwie kultura śródziemnomorska, której początków należy szukać w starożytnej Grecji. Z czasem rolę centrum kulturalnego Śródziemnomorza przejął Rzym, który w końcu zjednoczył politycznie całe wybrzeże Morza Śródziemnego. Na obszarach pod panowaniem rzymskim wkrótce przyjął się wspólny język (łacina) i religia (chrześcijaństwo). Po podziale cesarstwa rzymskiego w 395 roku n.e. na części wschodnią i zachodnią wykształcił się kulturowo-polityczny podział Europy również na dwie części: zachodnią, której kultura rozwijała się w oparciu o tradycje starożytnego Rzymu, oraz wschodnią, zdominowaną przez kulturę i zwyczaje starożytnej Grecji. Doprowadziło to także do tego, że niektóre plemiona północnoeuropejskie (m. in. Germanie i Słowianie) zaczęły czerpać wzorce kulturowe z obszarów dawnego imperium rzymskiego. Ostatecznie różnice kulturowe, polityczne i religijne pomiędzy wschodnią i zachodnią Europą zostały przypieczętowane rozłamem chrześcijaństwa na prawosławie i katolicyzm w 1054 roku (schizma wschodnia).

Kultury różnych części Europy wpływały na siebie wzajemnie, jak np. kultura niemiecka na Europę Środkową, wzajemnie kultury francuska i angielska czy też hiszpańska i portugalska. Niektóre obszary Europy czerpały wzorce kulturowe z zupełnie odmiennych, pozaeuropejskich kultur, m. in. na Półwysep Iberyjski i Bałkany silnie oddziaływały kultury arabska oraz w ogóle kultura muzułmańska.

Ze względu na fakt, iż europejska kultura nie jest jednolita, to da się w różnych narodowych kulturach naszego kontynentu dopatrzeć dużych różnic, np. kulturze brytyjskiej jest o wiele bliżej do kultury amerykańskiej czy kanadyjskiej niż do kultury np. hiszpańskiej, która wywarła duży wpływ na ukształtowanie się kultury Ameryki Łacińskiej.

Można jednak mówić o pewnej jedności kulturowej wszystkich Europejczyków, jednak wyłącznie w przypadku porównania kultury europejskiej do innych kultur takich jak np. kultury muzułmańska, chińska czy indyjska.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.